APOPTOZİS

Canan Kaya, Yasemin Çalışkan, Zafer Yönden
1.582 671

Öz


Apoptozis veya Apoptoz, programlanmış hücre ölümünün ana tiplerinden biridir. Bu
tip vücutta ihtiyaç duyulmayan veya anormalleşmiş hücrelerden kurtulmanın normal yoludur.
Akut hücresel zarar sonucu olan hücre ölümü tipi nekrozdan farklı olarak apoptoz belirli bir
moleküler işlemler serisinin (sırasının) sonunda hücrenin ölümünü sağlar ve aynı zamanda
organizmanın yaşam döngüsü için gerekli ve yararlıdır. Örneğin gelişen bir embriyoda insan
parmaklarının farklılaşması için parmaklar arasındaki hücrelerin apoptoz başlatması gerekir
ki parmaklar birbirinden ayrılabilsin. Hücre ölümü sırasında meydana gelen pek çok hücresel
ve şekilsel değişimler, bazı enzimlerin rol oynadığı birtakım süreçler neticesinde gelişir.
Nekroz'dan farklı olarak, apoptozise uğrayan bir hücre küçülerek ölür. Her saniye
yaklaşık bir milyon hücremiz apoptozisle vücuttan uzaklaştırılmaktadır. Yapım (mitozis) ile
yıkım (apoptozis) arasında kontrollü bir denge vardır. Apoptoz kanser hücrelerinin zararına
ve organizmanın yararına çalışır. Apoptozisi saptamak için çok çeşitli yöntemler
geliştirilmiştir. Apoptoz bozuklukları kanser, enfeksiyon hastalıkları, nörodejeneratif
hastalıklar, iskemik hastalıklar gibi pek çok hastalığa neden olmaktadır. Apoptoz azlığı ya da
fazlalığının neden olabileceği hastalıklarda biyokimyasal yollarda yer alan her hangi bir
etken tedavide hedef alınabilir.
Anahtar Kelimeler: Apoptozis, Bcl 2, Bax, programlı hücre ölümü, ladder pattern


Tam metin:

PDF


Referanslar


Alles A, Alley K, Barrett JC et al. Apoptosis: a general comment. FASEB J 1991; 5:

-8.

Pınarbaşı E. Apopitozis (Programlı Hücre Ölümü). Yıldırım A, Bardakçı F, Karataş

M, Tanyolaç B (Editörler). Moleküler Biyoloji. 2. Baskı, Nobel Yayın Dağıtım.

:425-470.

Kerr JFR, Wyllie AH, Currie AR. Apoptosis: a basic biological phenomenon with

wide-ranging implications in tissue kinetics. Br J Cancer. 1972; 26: 239-57.

Raff MC. Social control on cell survival and cell death. Nature 1992; 356:397-400.

Wright SC, Wei QS, Kinder DH, Larrick JW. Biochemical pathways ofapoptosis;

nicotinamide adenine dinucleotide-deficient cells are resistant to tumor necrosis factor

or ultraviolet light activation of the 24-kd apoptotic protease and DNA fragmentation.

J. Exp. Med. 1996;183:463-471.

Gavrieli Y, Sherman Y, Shmuel A, Sason B. Identification of programmed cell death

in situ via specific labeling of nuclear DNA fragmentation. The Journal of Cell

Biology. 1992;119(3):493-501..

Ulukaya E.Apoptozis ders notları. Erişim: http://biyokimya.uludag.edu.tr/

apoptozisdersnotu, 04.05.2007.

Herrmann M, Kalden JR. Apoptosis and autoimmunity, Wiley-Vch Verlag GmbH &

Co. KGaA, University of Erlangen-Nuremberg, Institute for Clinical Immunology,

Weinheim, Germany. 2003.

Mcphie D L, Coopersmith R, Peralta AH, Chen Y, Ivins KJ, Manly SP, Kozlowski

MR, Neve KA, Neve RL. DNA synthesis and neuronal apoptosis caused by familial

alzheimer disease mutants of the amyloid precursor protein are mediated by the p21

activated kinase PAK3. The Journal of Neuroscience. 2003;23(17):6914–6927.

Piret JP, Arnould T, Fuks B, Chatelain P, Remacle J, Michiels C.Caspase activation

precedes PTP opening in TNF-a-induced apoptosis in L929 cells.

Mitochondrion.2004;3: 261-278.

Spector MS, Destroyers S, Haepener DJ, Hengartner MO. Interaction between the C

Elegans cell death regulators ced-9 and ced-4. Nature 1997; 385: 653-6.

Güneş HV. Moleküler Hücre Biyolojisi. İstanbul Tıp Kitabevi.2010

Krajewski S, Krajewska M, Ellerby LM, Welsh K, Xie Z, Deveraux QL, Salvesen GS,

Bredesen DE, Rosenthal RE, Fiskum G, Reed JC. Release of caspase-9 from

mitochondria during neuronal apoptosis and cerebral ischemia. Proc Natl Acad Sci,

USA.1999;96: 5752- 5757.

Tsujimoto Y. Role of Bcl-2 family of proteins in apoptosis, apoptosomes or

mitochondria? Genes Cell. 1998; 3: 697-707

Shi YA. Structural view of mitochondria mediated apoptosis. Nos Struct Biol. 2001; 8:

-401.

Xue L, Borutaite V, Tolkovsky AM. Inhibition of mitochondrial permeability

transition and release of cytochrome c by anti-apoptotic nucleoside analogues.

Biochem Pharmacol 2002;64:441-9

Pan TQ, Atkinson TP, Makris CM, et al. ALPS (autoimmune lymphoproliferative

syndrome) associated with a mutation in Fas-Ligand. In: Programs and Abstracts of

the 14th Annual Conference on Clinical Immunology and 5th International

Symposium on Clinical Immunology. Washington; DC; 1999. p. 44.

Bell BD, Leverrier S, Weist BM, Newton RH, Arechiga AF, Luhrs KA, Morrissette

NS, Walsh CM. FADD and caspase-8 control the outcome of autophagic signalling in

proliferating T cells. PNAS. 2008;105:16677-82.

Yu L, Lenardo MJ, Baehrecke EH. Autophagy and caspases. Cell Cycle 2004;3:1124-

Qian W, Liu J, Jin J, Ni W, Xu W. Arsenic trioxide induces not only apoptosis but also

autophagic cell death in leukemia cell lines via up-regulation of Beclin-1. Leuk Res

;31:329–39.

Hara MR, Snyder SH. Cell signaling and neuronal death. Annu Rev Pharmacol

Toxicol. 2007;47:117-41.

Kanoh M, Takemura G, Misao J, Hayakawa Y, Aoyama T, Nishigaki K, Noda T, Fujiwara T, Fukuda K, Minatoguchi S, Fujiwara H. Significance of myocytes with positive DNA in situ nick end-labeling (TUNEL) in hearts with dilated cardiomyopathy not apoptosis but DNA repair. Circulation.1999;99:2757-2764.

Stassi G. Detection of apoptosis in tissues, Apoptozis, hastalıklarla ilişkisi ve güncel

belirleme yöntemleri kursu. Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü,

İzmir; 2006.

Kültürsay H, Kayıkçıoğlu M.Apoptozis ve Kardiyovasküler Hastalıklar. Anadolu

Kardiyoloji Dergisi.2002;4:323-329.

Murray RK. Cancer, Cancer Genes and Growth Factors. Murray RK, Granner DK,

Mayes PA, Rodwell VW. Harper’s Biochemistry. Lange Medical Book. 1999.

Meng XW, Lee SH, Kaufmann SH. Apoptosis In The Treatment Of Cancer: A

Promise Kept? Curr Opin Cell Biol 2006;18: 668-76.

Kaufmann SH, Gores GJ. Apoptosis In Cancer: Cause And Cure. Bioessays. 2000;22:

-17.

Fisher De. Apoptosis In Cancer Therapy: Crossing The Threshold. Cell. 1994;78:539-

Fischer U, Schulze-Osthoff K. New approaches and therapeutics targeting apoptosis in

disease. Pharmacol Rew 2005;57:187-215.

Green DG, Kroemer G. Pharmacological manipulation of cell death: clinical

application in sight? J Clin İnvest 2005;115(10): 2610.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.